Mustafa Kemal Gazi Mareşal unvanlarıyla Türk tarihine geçen 19 Eylül 1921, Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından alınan tarihi bir TBMM kararının yıldönümü. ATA TV Haber’in Atatürk Kronolojisi – Tarihte Bugün kaydında da yer alan bu tarihte Türkiye Büyük Millet Meclisi, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’ya kanunla Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verdi.
Bu karar yalnızca bir rütbe ve unvan değişikliği değildi. 23 Ağustos’ta başlayan, günler boyunca Ankara’nın kaderini belirleyen Sakarya Meydan Muharebesi’nin 13 Eylül’de Türk ordusunun zaferiyle sonuçlanmasının ardından Meclis, Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın savaşın sevk ve idaresindeki rolünü tarihi bir kararla tescil etti.
Mustafa Kemal Gazi Mareşal unvanlarına giden yol: Sakarya
1921 yazında Kütahya-Eskişehir Muharebelerinin ardından Türk ordusu Sakarya Nehri’nin doğusuna çekilmişti. Cephedeki durum kritik, Ankara üzerindeki baskı büyüktü. TBMM, 5 Ağustos 1921’de çıkardığı Başkomutanlık Kanunu ile Mustafa Kemal Paşa’yı üç aylığına Başkomutan olarak görevlendirdi. Ardından 7-8 Ağustos’ta yayımlanan Tekâlif-i Milliye Emirleriyle ordunun ihtiyaçlarının karşılanması için ülkenin kaynakları seferber edildi.
Yunan ordusunun 23 Ağustos sabahı başlattığı taarruzla Sakarya Meydan Muharebesi’nin en çetin safhası başladı. Millî Savunma Bakanlığının tarih çalışmasına göre mücadele yaklaşık 100 kilometrelik geniş bir cepheye yayıldı. Mangal Dağı, Dua Tepe, Çaldağı ve çevresindeki kritik bölgelerde yoğun çatışmalar yaşandı.
Bu söz, savunmanın yalnız belirli bir çizgiye bağlı kalmayacağını anlatan daha uzun emrin en bilinen bölümüdür. Mustafa Kemal Paşa’nın emrinin devamında birliklerin ilk tutunabildikleri yerde yeniden cephe kurarak mücadeleyi sürdürmeleri isteniyordu. Buradaki doğrudan alıntı, tarihî kaynaklardaki özgün söyleyiş korunarak aktarılmıştır.
22 gün süren mücadele 13 Eylül’de zaferle sonuçlandı
Sakarya’daki mücadele 23 Ağustos’tan 13 Eylül 1921’e kadar sürdü. Yunan kuvvetlerinin Türk cephesini aşma girişimleri sonuçsuz kaldı; Türk ordusunun karşı harekâtıyla Yunan birlikleri Sakarya Nehri’nin batısına çekildi. Batı Cephesi Komutanlığının 13 Eylül tarihli raporunda Sakarya Meydan Muharebesi’nin TBMM Ordusunun kesin zaferiyle sonuçlandığı bildirildi.
Sakarya Zaferi, Millî Mücadele’nin askerî seyri bakımından önemli bir dönüm noktası oldu. Millî Savunma Bakanlığının değerlendirmesine göre Sakarya’ya kadar sürdürülen stratejik savunma döneminin ardından inisiyatif Türk ordusuna geçti; zafer, 1922’de gerçekleştirilecek Büyük Taarruz için hazırlık yapılmasına da zaman kazandırdı.
Mustafa Kemal Gazi Mareşal oldu: 19 Eylül 1921
Zaferden sonra Mustafa Kemal Paşa’ya Mareşal rütbesi ve Gazi unvanı verilmesi gündeme geldi. TBMM’nin yayımladığı parlamento tarihi çalışmasına göre Fevzi Paşa ile İsmet Paşa’nın önerisinin yanı sıra milletvekillerinin imzaladığı önerge Meclise sunuldu. 19 Eylül 1921’de yapılan görüşmelerin ardından önergeler birleştirilerek oy birliğiyle kabul edildi.
Böylece Sakarya Meydan Muharebesi’ni Başkomutan olarak yöneten Mustafa Kemal Paşa’ya TBMM tarafından Müşir, yani Mareşal rütbesi ile Gazi unvanı verildi. Millî Savunma Bakanlığının Atatürk kronolojisi de 19 Eylül 1921 kaydında bu kararın kanunla verildiğini belirtiyor.
Sakarya Zaferi yalnız cephede kalmadı
Sakarya’nın sonuçları askerî alanın ötesine geçti. Zafer, TBMM Hükûmetinin diplomatik konumunu güçlendiren gelişmelerin önünü açtı. 13 Ekim 1921’de Kars Antlaşması, 20 Ekim 1921’de ise Fransa ile Ankara Antlaşması imzalandı. Sakarya’dan sonra Türk ordusu için nihai hedef, işgal altındaki toprakların tamamen kurtarılmasını sağlayacak büyük taarruzun hazırlıklarını tamamlamaktı.
Bu nedenle 19 Eylül kararı, Sakarya’da kazanılan askerî başarının Meclisteki karşılığı olarak Türk tarihindeki yerini aldı. Mustafa Kemal Paşa’nın “Gazi” ve “Mareşal” sıfatları da bu tarihten sonra onun adıyla birlikte kullanılmaya başladı.
Tarihte Bugün: 19 Eylül neden önemli?
Bugün, 19 Eylül’ün üzerinden 105 yıl geçmiş durumda. ATA TV Haber’in Atatürk Kronolojisi içinde gün gün izlenebilen Millî Mücadele sürecinde 19 Eylül 1921; 5 Ağustos’taki Başkomutanlık görevlendirmesi, 23 Ağustos’ta başlayan Sakarya Meydan Muharebesi ve 13 Eylül’deki zaferin ardından gelen tarihi halka olarak öne çıkıyor.
19 Eylül aynı zamanda Türkiye’de Gaziler Günü olarak anılıyor. Tarihin bu gününde Sakarya’da verilen mücadelenin, TBMM’nin kararının ve Mustafa Kemal Paşa’ya verilen Gazi unvanı ile Mareşal rütbesinin tarihsel arka planı yeniden hatırlanıyor.
ATA TV Haber Atatürk Köşesi: Atatürk’ün yaşamındaki önemli gelişmeleri, Millî Mücadele’yi, Cumhuriyet’in kuruluş sürecini ve gün gün tarih kayıtlarını Atatürk Kronolojisi – Tarihte Bugün sayfamızdan inceleyebilirsiniz.
Kaynaklar: Türkiye Büyük Millet Meclisi; T.C. Millî Savunma Bakanlığı Atatürk Kronolojisi; Millî Mücadele Dönemi.
Yorumlar kapalı.