Milli iradenin tecelligâhı olan Meclis kürsülerinin saygınlığını korumak, günümüzde giderek sertleşen siyasi tartışmalar karşısında Cumhuriyet’in kurucu dönemindeki Meclis kültürünü ve devlet ciddiyetini yeniden hatırlamayı gerekli kılıyor.
Takvimler 1996 yılını gösteriyordu. Türkiye A Milli Futbol Takımı, uzun yıllar süren hasretin ardından ilk kez Avrupa Şampiyonası finallerinde mücadele ediyordu. Tüm ülke, gruptaki ilk maçımız olan Hırvatistan karşılaşmasını izliyordu.
Milli takım sahada mücadele ediyor ancak aradığı golü bulamıyordu. Karşılaşmanın golsüz sona ereceği düşünülürken 86. dakikada Hırvatistan hızlı bir atağa çıktı. Goran Vlaović kaleye doğru ilerlerken arkasında milli futbolcumuz Alpay Özalan vardı. Alpay, rakibini arkadan düşürerek atağı kesebilecek durumdayken faul yapmamayı tercih etti. Vlaović pozisyonu gole çevirerek Hırvatistan’a 1-0’lık galibiyeti getirdi.
Alpay Özalan’ın bu davranışı, maçın ardından fair-play anlayışının dikkat çeken örneklerinden biri olarak hafızalara kazındı ve uluslararası fair-play çevrelerinde takdir gördü.
Spor Sahalarından Meclis Kürsülerine Davranış Modelleri
Aradan uzun yıllar geçti. Spor sahalarının fair-play davranışıyla hatırlanan futbolcusu Alpay Özalan, daha sonra siyasete girerek milletvekili seçildi. Ancak kamuoyunda dikkat çeken karşılaştırma da burada ortaya çıktı. Sahadaki centilmenlik görüntüsüyle hafızalarda kalan eski milli futbolcu, milletvekilliği döneminde TBMM’de yaşanan sert tartışmalar ve fiziki gerilimlerle gündeme geldi.
Bu karşıtlık aslında tek bir siyasetçinin kişisel hikâyesinden daha geniş bir soruna işaret ediyor. Parlamento çatısı altında zaman zaman yaşanan sert tartışmalar, hakaretler ve fiziki arbedeler, Türkiye’deki siyasi üslubun geldiği noktaya ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.
Demokratik siyasette iktidar ile muhalefetin birbirini sert biçimde eleştirmesi doğaldır. Hatta çoğu zaman gereklidir. Ancak siyasi rekabetin kişisel saldırıya veya fiziksel gerilime dönüşmesi, Meclisin temel işlevinin önüne geçtiğinde sorun yalnızca taraflar arasındaki bir tartışma olmaktan çıkar. Kurumsal siyasetin niteliğini ilgilendiren bir mesele haline gelir.
Türkiye’de son yıllarda seçim kampanyalarından Meclis tartışmalarına kadar uzanan sert siyasi dil de Meclis üslubu ve kutuplaşma siyaseti tartışmalarını daha görünür hale getirdi. Siyasi aktörlerin rakiplerini yalnızca eleştirmek yerine zaman zaman meşruiyetlerini sorgulayan bir dil kullanması, toplumdaki siyasi ayrışmayı da derinleştirebiliyor.
Meclis Tutanakları ve Siyasi Söylem Kırılmaları
Siyasi üslup tartışmasının bir başka boyutunu ise zaman içerisinde değişen söylemler oluşturuyor.
MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 22 Ekim 2024 tarihinde partisinin TBMM Grup Toplantısı’nda Abdullah Öcalan’ın DEM Parti grup toplantısında konuşarak terör örgütünün tamamen bittiğini ve örgütün lağvedildiğini açıklaması yönünde dikkat çekici bir çağrıda bulundu. Bahçeli daha sonraki açıklamalarında da bu yaklaşımının arkasında olduğunu ifade etti.
Bu çıkış, Türkiye siyasetinde geniş bir tartışma yarattı. Çünkü yıllarca terörle mücadele ve milliyetçilik üzerinden son derece sert bir siyasi söylem kullanan bir partinin liderinden gelen bu çağrı, geçmişte kullanılan söylemler ile yeni siyasi yaklaşım arasındaki değişimin sorgulanmasına neden oldu.
Burada tartışılması gereken yalnızca belirli bir siyasi parti değildir. Demokratik siyasette partilerin politikalarını değiştirmeleri mümkündür. Değişen koşullar karşısında yeni politikalar geliştirmek de siyasetin doğasında vardır. Ancak siyasi aktörlerin geçmişte savundukları görüşlerle bugün benimsedikleri politikalar arasında büyük bir farklılık ortaya çıktığında, bunun gerekçelerini topluma açık ve tutarlı biçimde anlatmaları gerekir.
Milliyetçiliği veya herhangi başka bir siyasi ilkeyi söyleminin merkezine taşıyan yapılardan beklenmesi gereken temel unsur, savundukları ilkeler ile siyasi uygulamaları arasında mümkün olduğunca tutarlı bir ilişki kurmalarıdır. Aksi durumda siyaset, ilkelerin değil günlük siyasi ihtiyaçların belirlediği bir alana dönüşme riski taşır.
Cumhuriyetin İlk Dönemlerinde Meclis Kültürü ve Günümüz Çıkmazı
Birinci Meclis de sanıldığı gibi tartışmaların olmadığı sakin bir parlamento değildi. Tam tersine, çok farklı siyasi görüşlerin bulunduğu ve zaman zaman son derece sert tartışmaların yaşandığı bir yapıydı. Milletvekilleri Mustafa Kemal Paşa’yı ve hükümeti de açık biçimde eleştirebiliyor, savaş şartlarında dahi önemli kararlar Mecliste yoğun tartışmalar sonucunda alınabiliyordu.
Ancak o dönemin Meclis tartışmalarının merkezinde ülkenin bağımsızlığı, egemenliği, savaşın yönetimi ve yeni devletin geleceği gibi hayati meseleler bulunuyordu. Bu nedenle Birinci Meclisin mirasını yalnızca kullanılan siyasi üslupla değil, parlamentonun karar alma süreçlerindeki ağırlığıyla birlikte değerlendirmek gerekir.
Bugün ise Türkiye’nin önünde hayat pahalılığı, gelir dağılımı, emeklilerin ekonomik koşulları, gençlerin geleceğe ilişkin kaygıları, eğitim, sağlık, üretim ve kalkınma gibi çok sayıda yapısal sorun bulunuyor.
Meclisin asli görevi, bu sorunların çözümüne yönelik politikaların tartışıldığı ve denetlendiği temel kurum olmaktır. Parlamento gündeminin siyasi polemikler ve parti rekabetinin gölgesinde kalması, vatandaşın kendi sorunlarının siyaset tarafından yeterince ele alınmadığı düşüncesini güçlendirebilir.
Bu nedenle mesele yalnızca milletvekillerinin birbirlerine nasıl hitap ettiği değildir. Asıl mesele, Meclisin enerjisinin ne kadarının vatandaşın gerçek sorunlarını çözmeye ayrıldığıdır.
Siyasi Üslup Neden Önemli?
Siyasetin dilindeki sertleşme yalnızca milletvekillerini etkilemez. Siyasi liderlerin kullandığı dil zaman içerisinde topluma da yayılır. Rakip siyasi görüşe sahip insanları düşman, hain veya tehdit olarak gören bir anlayış güçlendiğinde demokratik tartışma zemini giderek daralır.
Oysa demokrasi, herkesin aynı düşünmesi üzerine kurulmaz. Tam tersine, farklı düşüncelerin aynı siyasal sistem içerisinde birbirini yok etmeye çalışmadan mücadele edebilmesine dayanır.
Bu nedenle güçlü siyaset, en yüksek sesle bağırmak veya rakibini susturmak değildir. Güçlü siyaset; kendi düşüncesini savunurken karşısındaki insanın da aynı Mecliste söz söyleme hakkına sahip olduğunu kabul edebilmektir.
Meclis Kavganın Değil, Millet İradesinin Makamıdır
Siyasetin yaşadığı üslup ve güven sorunundan çıkışın yollarından biri liyakati, kurumsal ciddiyeti ve kamu yararını yeniden temel ölçütler haline getirmektir.
Cumhuriyet’in kurucu döneminden alınabilecek en önemli derslerden biri de budur. Meclis, kişilerin veya siyasi partilerin mülkü değildir. Millet adına kullanılan egemenliğin kurumsal merkezlerinden biridir.
Mustafa Kemal Atatürk’ün Meclis egemenliğine verdiği önem de yalnızca tarihsel bir hatıra olarak görülmemelidir. Parlamentonun güçlü olması; iktidarın denetlenebilmesi, muhalefetin sözünü söyleyebilmesi ve milletvekillerinin ülkenin gerçek meselelerini özgürce tartışabilmesi anlamına gelir.
Türkiye’nin ihtiyacı daha fazla kavga değil; daha fazla fikir mücadelesidir. Daha fazla hakaret değil; daha güçlü siyasi argümandır. Daha fazla kutuplaşma değil; farklı görüşlerin aynı devlet çatısı altında demokratik biçimde yarışabilmesidir.
Çünkü siyaset bir kavga sahası değil, millete hizmet etme makamıdır. Meclis de siyasi gerilimin büyütüldüğü bir arena değil, millet iradesinin temsil edildiği kurum olmalıdır.
Yorumlar kapalı.